โครงการส่งเสริมการมีส่วนร่วมภาคประชาสังคมเพื่อพัฒนาคุณภาพการศึกษา (Active Civil Society for Quality Education of Small Schools หรือ ACCESS School) โครงการระยะเวลา 4 ปีที่ได้รับการสนับสนุนจากสหภาพยุโรปนั้น มีวัตถุประสงค์เพื่อเสริมสร้างความเข้มแข็งเครือข่ายองค์กรภาคประชาสังคม และพัฒนาศักยภาพชุมชนให้เข้ามามีบทบาทในการบริหารจัดการโรงเรียนในชุมชนมากขึ้น เพื่อให้เด็กและเยาวชนในพื้นที่ 8 จังหวัด คือ ราชบุรี สุพรรณบุรี นครปฐม สมุทรสงคราม น่าน กาฬสินธุ์ มหาสารคาม และร้อยเอ็ด สามารถเข้าถึงการศึกษาที่มีคุณภาพในราคาที่สามารถจ่ายได้ ผ่านการปรับใช้ “โมเดลโรงเรียนขนาดเล็ก” ที่สร้างกระบวนการการมีส่วนร่วมและการจัดการเรียนรู้ที่มุ่งถึงสิทธิและบริบทพื้นฐานของเด็กในชุมชนนั้น ๆ โดยยึดแนวทางการเรียนรู้ผ่านการลงมือทำ (Active Learning)

ในกระบวนการดังกล่าว องค์กรภาคประชาสังคมในท้องถิ่นจะทำงานส่งเสริมความร่วมมือระหว่างชุมชน โรงเรียน และหน่วยงานรัฐท้องถิ่น โดยการทำงานผ่านคณะกรรมการบริหารจัดการสถานศึกษา เพื่อสร้างการมีส่วนร่วมของชุมชนที่มากขึ้นในการบริหารจัดการสถานศึกษาและหลักธรรมาภิบาลของโรงเรียน ทั้งยังมุ่งหนุนเสริมโรงเรียนและโครงสร้างธรรมาภิบาลท้องถิ่นให้ยอมรับการมีส่วนร่วมของสตรีในกระบวนการตัดสินใจที่มากขึ้น จึงเป็นที่มาของการจัดทำ “คู่มือธรรมาภิบาลโรงเรียนขนาดเล็ก”

เนื้อหาคู่มือธรรมาภิบาลโรงเรียนขนาดเล็กนั้นรวบรวมมากจากประสบการณ์การทำงานในมุมมองของผู้บริหารสถานศึกษา นักวิชาการด้านการศึกษา คุณครูผู้สอน และหน่วยงานท้องถิ่นที่เกี่ยวข้องกับโรงเรียนขนาดเล็กที่โครงการ ACCESS School ได้ทำงานด้วย และโครงการหวังว่าคู่มือจะสามารถเป็นแนวทางให้โรงเรียนขนาดเล็กปรับใช้ในการบริหารจัดการโรงเรียนได้ไม่มากก็น้อย โดยใช้ในบริบทของแต่ละโรงเรียนและบริบทพื้นฐานของชุมชนโดยรอบ

แม้ว่าบริบทของโรงเรียนแต่ละแห่งจะต่างกัน แต่ธรรมาภิบาลโรงเรียนขนาดเล็กได้เสนอว่า ทุกโรงเรียนมีสิ่งที่ต้องปฎิบัติเหมือนกัน คือการสร้างเครือข่ายและการมีส่วนร่วม ชุมชนและผู้ปกครองถือเป็นปัจจัยหลักที่ทำให้โรงเรียนขนาดเล็กสามารถคงอยู่ได้ โดยครูและบุคลากรที่เกี่ยวข้องกับโรงเรียนก็ต้องเป็นแกนหลักในกลไกการขับเคลื่อนให้โรงเรียนขนาดเล็กสามารถที่จะพัฒนาผู้เรียนให้เป็นมนูษย์ที่สมบูรณ์ตามเป้าหมายทางการศึกษา

นอกจากนี้การสร้างภาคีเครือข่ายทางการศึกษา สามารถนำรูปแบบการพัฒนาโรงเรียนไปพัฒนาหรือประยุกต์ใช้ในการจัดการบริหารโรงเรียนที่มีบริบทของปัญหาใกล้เคียงกันได้ อีกทั้งการสร้างเครือข่ายในรูปแบบการขอความร่วมมือจากหน่วยงานต่าง ๆ จากภาครัฐและเอกชน ก็เป็นอีกทางเลือกที่น่าสนใจที่จะทำให้เกิดการมีส่วนร่วมของชุมชนและหน่วยงานภาครัฐ

ACCESS School เชื่อว่า สุดท้ายแล้ว การมีอยู่ของโรงเรียนขนาดเล็กไม่ได้เป็นอุปสรรคหรือปัญหา หากแต่เป็นมุมมองที่ตัดสินและจัดการต่างหากที่ทำให้เกิดปัญหาขึ้น ดังนั้น หลักธรรมาภิบาลโรงเรียนขนาดเล็กจึงถือเป็นตัวช่วยที่จะทำให้เห็นมุมมองและทางออกที่เป็นไปได้ และทางออกนี้ไม่สามารถสร้างได้ด้วยใครคนใดคนหนึ่ง แต่เป็นทุกคนที่ต้องร่วมกันสร้าง พัฒนา และส่งต่อการศึกษาที่มีคุณภาพให้กับเด็กทุกคนตามสิทธิที่พวกเขาพึงได้รับ

ดาวน์โหลดคู่มือธรรมาภิบาลโรงเรียนขนาดเล็ก